Oruçluyken unutarak yiyip içmek orucu bozar mı?

Açıklama

Oruçlu olduğunu unutarak yiyip içen kimsenin durumu, fıkıh kitaplarında oruca dair klasik meseleler arasında ele alınır. Cumhura göre bu durumda oruç bozulmaz; kişi durumu hatırladığı anda yemeyi ve içmeyi bırakır, ağzındakini çıkarır ve orucunu tamamlar. Gün içinde bu hâl birkaç defa tekrarlansa dahi hüküm değişmez.

Buradaki temel ölçü, orucu bozan fiilin bilerek ve isteyerek işlenmiş olmasıdır. Unutma hâlinde kasıt bulunmadığı için fiil, orucu bozan bir davranış olarak değerlendirilmez.

Delil

Bu hükmün dayandığı en meşhur rivayet, Hz. Ebû Hüreyre'den nakledilen şu hadistir:

مَنْ نَسِيَ وَهُوَ صَائِمٌ فَأَكَلَ أَوْ شَرِبَ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ

Meâli: “Kim oruçlu olduğu hâlde unutarak yer veya içerse orucunu tamamlasın; onu ancak Allah yedirmiş ve içirmiştir.”

Bu rivayet, Buhârî'nin Sahîh'inde “Savm” bölümünde ve Müslim'in Sahîh'inde “Sıyâm” bölümünde yer alır.

Mezhepler arasındaki durum

Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde bu meselede görüş birliği vardır: unutarak yiyip içen kimseye kaza gerekmez. Mâlikî mezhebinde ise meşhur görüşe göre bu kimsenin orucu bozulur ve kaza etmesi gerekir; Mâlikîler bu hadisi orucun sevabının korunmasına hamletmişlerdir.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Hüküm yalnızca unutma hâline mahsustur. Oruçlu olduğunu bilerek yiyip içen kimsenin orucu bozulur.
• Kişi durumu hatırladığı anda yemeyi bırakmalıdır; hatırladıktan sonra devam etmek orucu bozar.
• Oruçlu birinin unutarak yediğini gören kimsenin onu hatırlatması meselesinde fakihlerin farklı değerlendirmeleri vardır.
• Nafile oruç ile farz oruç arasında bu mesele bakımından bir ayrım yapılmamıştır.

Kaynaklar

• Buhârî, el-Câmiu's-sahîh, “Savm” bölümü.
• Müslim, el-Câmiu's-sahîh, “Sıyâm” bölümü.

Bu metinde kaynaklar yalnızca eser ve bölüm adıyla verilmiştir. Cilt, sayfa ve hadis numaraları, asıl metinlere bakılarak yayın öncesi ilmî kontrol aşamasında eklenecektir.